Literatura

Porto da Coruña, ano mil novecentos e poucos

RAFA VILLAR
Lugar: Porto da Coruña

eu quería que meu bisavó fose pirata barbazul
pero el sobe a aquel barco, cos seus primeiros zapatos de 18 anos,
sen máis terra que a das súas unllas labregas

América era o seu horizonte de escuma
e meu bisavó di un adeus sen apenas dirección
con bágoas sequísimas e un silencio gris
até chegar á Arxentina

meu bisavó nunca me falou de Bos Aires

eu quería que meu bisavó cantase polas avenidas
tangos saudosos
na lembranza dun país que se cadra era un destino,
ou un amor,
pero meu bisavó só coñeceu
a cidade raulgonzaleztuñón e tabernaria
un porto que era unha illa esquecida
e homes tatuados
nas sombras nocturnas dos arrabaldos

meu bisavó volveu cun bandaneón baixo do brazo
e cicatrices como lascas de memoria e soidade

meu bisavó baixa daqueloutro barco,
enfermo de atlántico,
tusindo un tempo que se esfuma na súa fame lenta

eu quería que meu bisavó fose indiano
de chaleco, levita, chapeu e reloxo no peto
pero meu bisavó traballaba día e noite
para facer un enorme banco de carpinteiro
e entre garlochas, martelos, puntas, serras, táboas...
consumía a súa vida e fabricaba esquecementos

meu bisavó nunca me falou de Bos Aires

poucos días antes de morrer
meu bisavó apenas nos recoñecía
e só falaba de xente enterrada na chuvia da memoria
e dunha terra, alén do mar,
que aínda debía gardar a súa suor
e mais a súa mocidade

(2003)

Real Academia Galega

Rafa Vilar

Concello, Comarca ou Provincia

¡Oh, Deus!

XOSÉ MANUEL VARELA
Lugar: Monte Neme

¡Oh, Deus!
Ti que nos axexas desde o monte Neme,
coma en Olimpo,
dame a alma creadora da Rexubeira,
faime nobre e tenro coma o bardo Pondal,
de San Luís entrégame a súa lingua de zapateiro
e de Mourelle o seu poético falar.
Lévame pola terra mítica de Abella
e déixame ver, no tempo, a Malpica
de Pepe Mas.
De María Baña, se for posible,
as meigas e regueifeiras palabras,
de Antón Zapata, a súa soidade,
e de Caamaño a terra en lembranza.
Esa ardora de vagalumes na noite espesa.

¡Cantos camiños a todos debo!
¡Oh, Deus!


(De Casa vouga, 2001)

Monte Neme

Xosé Manuel Varela

Concello, Comarca ou Provincia

Val de Traba

XOSÉ MANUEL VARELA
Lugar: Val de Traba

No val de Traba
seguirás coa vista o voo marmóreo da garza no inverno
pola longura do areal.

Diante desta terra nai, comprobarás o pouco,
o pouco que é un home.
Se che terman os xeonllos, non ocultes as bágoas de sangue,
adiviñaránseche.

(De Casa vouga, 2001)

Praia de Traba

Xosé Manuel Varela

Concello, Comarca ou Provincia

En barro de Buño

XOSÉ MANUEL VARELA
Lugar: Buño

Collerte, terra, coas mans,
aloumiñarte, darche vida,
mentres os dedos se enchen de ti,
beberte de auga para amansarte,
sacarte terra de terra coma quen procura un feitizo,
erguerte dunha ollada ás formas doutrora,
tecerte dun diálogo con quen te sacou terra de terra
cal un rescate da memoria deste chan que calcamos a diario.

Engalanarte coas mellores plumas,
riscarte coma quen debuxa un abecedario,
pórche remate cos bordos máis sensuais, de labios húmidos.

E cocerte, terra, cun íntimo alento.

Quixera collerte, terra, coas mans,
quixera collerte, digo, terra de terra,
coma quen procura un estraño feitizo.

Buño, agosto 2001

(De Casa vouga, 2001)

Xosé Manuel Varela
Concello, Comarca ou Provincia

A percebeira é unha illa

FRANCISCO SOUTO:
Lugar: A percebeira

A percebeira é unha illa
A illa ten nome de peixe esquivo
E os homes van
 
A lanchiña que os leva é de pau de laranxo
A lua é unha laranxa apodrecida
A lua debuxa cadaleitos nas furnas
De entre os mortos nascen percebes
 
Os ollos vagos non ven
Son as mans acoiteladas as que cachean os tetos
A rapa áxil
 
E logo a lonxa
E a viaxe a Coruña ou Madrid
E o plato na mesa
Eo sal na boca
 
Ese sabor a sal na boca
Como se a morte viñese cada nove ondas
(De Fado, 1998)

Cambre, Malpica de Bergantiños
Concello, Comarca ou Provincia

Coas costelas crebadas do mal tempo

ALEXANDRE NERIUM
Lugar: Mar interior de Fisterra

Enche na vida o mar para afogarte; avézate
de seu da estacha ó roce no meirande fondío
onde te xulga. ¿Acórdaste da ceifa?, é a quen pertences;
quen che desvela, ó escoito, o seu segredo ou xeme
coa calada o concerto de outono dun baixío.

O vello cuncharedo deixou de ser palaxa,
descubriuno a serea do mascarón furtivo
do galeón 'Beluca' cabo do Tremosiño
co Berrón ó Castelo, coa Lobeira á Regaña
cando rompeu de súpeto de Bufadoiro o limpo.

Malia que todo pasa decontado; ás sandalias
do trinque do Tordeiro; á camisa engurrada
da Xestosa; á chaqueta de pana das Enchousas;
á gravata celeste do Mañoto; á xeitosa
faldriña das Arrosas, sobreenténdese, alfáialas.

Todo petón ten nome, todo marca. A candorca
tamén sopesa a adega que, enguedellada, ofega
o maremoto. Encállante na arnela máis angosta,
naquela en que a vellez non ten asilo. ¡Apréixama
nalgures! O sobordo despezará a serviola.

Non obstante profésaa inda que os folgos perdas,
mesmo te fagas noite coma o día e aparezas
na laxa dobregado sen ollos que te ceguen,
coas costelas crebadas do mal tempo e amañeza
no ceo outro coído, silente, coma sempre.

De Vogar de couse, 2003)

Faro de cabo de Cee Fervenza do Ézaro

Concello, Comarca ou Provincia

O xeito faise ó mar sen despedida

ALEXANDRE NERIUM:
Lugar: Rada de Carnota

Languidecernos preto da arnela sen area,
devorarnos o livro se a barlovento agrisa...
¿Paga a pena enxoitarnos coa fervenza?, ¿inda quedan
Mañotos para pormos? O frieiro da ardentía
segue a arfarnos, levédanos co cuspe da ribeira.

Lesnorleste. Crepita a extenuación nas quillas
testas. O xeito faise ó mar sen despedida...
O padexar isócrono escabeza, amoréanse
os sons das brogas irtas; namentres escintila
no fondo o seu achado, cando a airexa apodrece...

...Como a guerla... O escumallo restaura algún batente
que estrambotee un prego de conversas. Efémero
rinchar, ese, o do carro que ri cando o ar desprende
somnolencia. Encomeza na tona... o ardor de sempre...
(da auga) na enfilación mendaz do cabeceiro.

...De cuberta. As primeiras danzan, choutan...; debágaas,
axiña aquel da pana que vén sendo o máis vello
de cuberta... En ringleira vanse arrombando, a xeito,
pé da popa, boireis descortizados, trallas
moles e os toros que saciaron ós patelos.

Veñen vindo pensando en ter a lúa: uns, na Lama,
outros, no Consieiro... e, os de leste, na rada
de Carnota (mallaran de mareo nas fecheiras).
A xouba anda en barría xunto as rinchas. En terra...
viúvas regateiras agárdanos... se cadra.

(De Vogar de couse, 2003)

Praia de Carnota

Concello, Comarca ou Provincia

invocación á vaca de Fisterra en tempos atroces

MARILAR ALEIXANDRE
Lugar: Faro de Fisterra


atroz: de atrox, -õcis,
derivado de ater: negro
(Corominas)


oulea, vaca, oulea
chama polos teus fillos
coa túa voz tradeando espesas vagas
que concentran a tebra

oulea, vaca, oulea
nesta cerna da escuridade
cando as mouras fauces do leviatán ameazan
engulir o país
que a túa buguina mostre desde o faro
as rotas perdidas
da resistencia

ouh se fose posible
atravesar a negrume da memoria borrada
chamar polo Piloto que nos conduza
na peor das singraduras
¡Acudídeme Manuel Ponte, Foucellas!
¡Capitán do Serpent, Benito Soto!
para apurar as borras da desolación
válgannos os mortos xa que non saben
os vivos

válenos, ouh vaca
obtura co teu branco leite o atroz zume da cobiza

mais se os mortos non acoden á túa chamada
se Tomás non percorre as congostras nin Roi Xordo ha volver
se María Pita non pode opoñer valos ao alcatrán derramado
danos a mamar o teu leite
a zugar o teu sangue
e cando circulen polas nosas veas os tombos brancos
que outrora envorcaches nas Lobeiras
tomemos por fin os vivos
o temón nas mans

(inédito, lido no Faro de Fisterra, decembro 2002)

Igrexa de Santa María das Areas de Fisterra

Fisterra, Fisterra

Faro de Fisterra
Concello, Comarca ou Provincia

Touriñán

MARILAR ALEIXANDRE
Lugar: Cabo Touriñán

nada resiste ao vento que humilla a herba
só eu   cabalgando no día
na noite    a lombos do Negro
neste cabo do mundo
son deus ou anxo
tirando o neno dun ventre dunha boca
que non cede a presa
desfacendo nós da embigueira como vincallos da resaca

a voz dos tombos
saúda á recén nacida   ofrecéndolle
o amargo leite do mar
marcándoa con sal na fronte
atándoa a estas penas   herba ruín
ventos de loucura
sen remisión

(De Desmentindo a primavera, 2003)

Cabo Touriñán

 

Concello, Comarca ou Provincia

Invernía

XERVASIO PAZ LESTON
Lugar: Terras de Muxía

Chove maino, sin acougo, neste inverno lagoeiro.
Fai xa mais de quince días.
Cae a chuvia mainamente desde un ceo recuberto
de un mantelo color cinza.
Amodiño cae a chuvia ¡i hai tristura na paisaxe,
nestes xornos de invernia!
Na fiestra do meu cuarto tendo os ollos vagaxeiros,
a través das finas pingas,
sobor soutos e toxeiras, pol-as fragas e pinales.
Por cangostras e cañeiras, pol-as terras labrantias.
Antre os velos da orvalleira vense as mardes sementadas
do mol chan da Condomiña.
I as Pedrosas i os Lamosos son lagoas melanconicas
de ágoas tristes é chumbizas.
No arremate de xaneiro verdexea xá o trigo.
Pol-as terras farturentas baixo á chuvia miudiña,
pero ó verde dos trigales
non aleda meu esprito, saturado de invernia.
¡No traveso da fiestra van os ollos esvarando,
pol-o vario panorama da paisaxe campesiña
no que un velo verde oscuro cobre soutos é toxeiras,
hortas, agros e camiños, de invernal melancolía!
Voian logo hastra Moraime, por enriba do Valnovo,
onde ven ou adiviñan
O recanto silandeiro das eternas insinanzas
Pra os humanos ateigados de soberbias e cobizas!...
Troco logo de fiestra. Na que da cara ó poñente,
por sobre as casas veciñas,
ollo as terras sosteñidas por valados é ribazos:
Fontán, Rodo, Agra de Arriba...!
Mais anque a paisaxe troca suas formas xeométricas
está ausente do contorno toda mostra de alegría...
Anda á xente pol-a casa sin solaz é desnortada,
entre cansa é aburrida!
Berra o gando lastimento farto xa de longo encerro,
é tamén de comer palla na prisión das crabalizas.
Chove maino, sin acougo, nestes días de orvalleira,
dende o ceo á chuvia cae peneirada en finas pingas...
¡Como pesan sobre o esprito no recanto das aldeas
estas horas abafantes, estas horas de invernia!

Moraime, Muxía

Gervasio Paz Lestón

Concello, Comarca ou Provincia