Poesía

XOSÉ MANUEL VARELA
Lugar: Val de Traba

No val de Traba
seguirás coa vista o voo marmóreo da garza no inverno
pola longura do areal.

Diante desta terra nai, comprobarás o pouco,
o pouco que é un home.
Se che terman os xeonllos, non ocultes as bágoas de sangue,
adiviñaránseche.

(De Casa vouga, 2001)

Praia de Traba

Xosé Manuel Varela

XOSÉ MANUEL VARELA
Lugar: Buño

Collerte, terra, coas mans,
aloumiñarte, darche vida,
mentres os dedos se enchen de ti,
beberte de auga para amansarte,
sacarte terra de terra coma quen procura un feitizo,
erguerte dunha ollada ás formas doutrora,
tecerte dun diálogo con quen te sacou terra de terra
cal un rescate da memoria deste chan que calcamos a diario.

Engalanarte coas mellores plumas,
riscarte coma quen debuxa un abecedario,
pórche remate cos bordos máis sensuais, de labios húmidos.

E cocerte, terra, cun íntimo alento.

Quixera collerte, terra, coas mans,
quixera collerte, digo, terra de terra,
coma quen procura un estraño feitizo.

Buño, agosto 2001

(De Casa vouga, 2001)

FRANCISCO SOUTO:
Lugar: A percebeira

A percebeira é unha illa
A illa ten nome de peixe esquivo
E os homes van
 
A lanchiña que os leva é de pau de laranxo
A lua é unha laranxa apodrecida
A lua debuxa cadaleitos nas furnas
De entre os mortos nascen percebes
 
Os ollos vagos non ven
Son as mans acoiteladas as que cachean os tetos
A rapa áxil
 
E logo a lonxa
E a viaxe a Coruña ou Madrid
E o plato na mesa
Eo sal na boca
 
Ese sabor a sal na boca
Como se a morte viñese cada nove ondas
(De Fado, 1998)

ALEXANDRE NERIUM
Lugar: Mar interior de Fisterra

Enche na vida o mar para afogarte; avézate
de seu da estacha ó roce no meirande fondío
onde te xulga. ¿Acórdaste da ceifa?, é a quen pertences;
quen che desvela, ó escoito, o seu segredo ou xeme
coa calada o concerto de outono dun baixío.

O vello cuncharedo deixou de ser palaxa,
descubriuno a serea do mascarón furtivo
do galeón 'Beluca' cabo do Tremosiño
co Berrón ó Castelo, coa Lobeira á Regaña
cando rompeu de súpeto de Bufadoiro o limpo.

Malia que todo pasa decontado; ás sandalias
do trinque do Tordeiro; á camisa engurrada
da Xestosa; á chaqueta de pana das Enchousas;
á gravata celeste do Mañoto; á xeitosa
faldriña das Arrosas, sobreenténdese, alfáialas.

Todo petón ten nome, todo marca. A candorca
tamén sopesa a adega que, enguedellada, ofega
o maremoto. Encállante na arnela máis angosta,
naquela en que a vellez non ten asilo. ¡Apréixama
nalgures! O sobordo despezará a serviola.

Non obstante profésaa inda que os folgos perdas,
mesmo te fagas noite coma o día e aparezas
na laxa dobregado sen ollos que te ceguen,
coas costelas crebadas do mal tempo e amañeza
no ceo outro coído, silente, coma sempre.

De Vogar de couse, 2003)

Faro de cabo de Cee Fervenza do Ézaro

ALEXANDRE NERIUM:
Lugar: Rada de Carnota

Languidecernos preto da arnela sen area,
devorarnos o livro se a barlovento agrisa...
¿Paga a pena enxoitarnos coa fervenza?, ¿inda quedan
Mañotos para pormos? O frieiro da ardentía
segue a arfarnos, levédanos co cuspe da ribeira.

Lesnorleste. Crepita a extenuación nas quillas
testas. O xeito faise ó mar sen despedida...
O padexar isócrono escabeza, amoréanse
os sons das brogas irtas; namentres escintila
no fondo o seu achado, cando a airexa apodrece...

...Como a guerla... O escumallo restaura algún batente
que estrambotee un prego de conversas. Efémero
rinchar, ese, o do carro que ri cando o ar desprende
somnolencia. Encomeza na tona... o ardor de sempre...
(da auga) na enfilación mendaz do cabeceiro.

...De cuberta. As primeiras danzan, choutan...; debágaas,
axiña aquel da pana que vén sendo o máis vello
de cuberta... En ringleira vanse arrombando, a xeito,
pé da popa, boireis descortizados, trallas
moles e os toros que saciaron ós patelos.

Veñen vindo pensando en ter a lúa: uns, na Lama,
outros, no Consieiro... e, os de leste, na rada
de Carnota (mallaran de mareo nas fecheiras).
A xouba anda en barría xunto as rinchas. En terra...
viúvas regateiras agárdanos... se cadra.

(De Vogar de couse, 2003)

Praia de Carnota

MARILAR ALEIXANDRE
Lugar: Faro de Fisterra

atroz: de atrox, -õcis,
derivado de ater: negro
(Corominas)

oulea, vaca, oulea
chama polos teus fillos
coa túa voz tradeando espesas vagas
que concentran a tebra

oulea, vaca, oulea
nesta cerna da escuridade
cando as mouras fauces do leviatán ameazan
engulir o país
que a túa buguina mostre desde o faro
as rotas perdidas
da resistencia

ouh se fose posible
atravesar a negrume da memoria borrada
chamar polo Piloto que nos conduza
na peor das singraduras
¡Acudídeme Manuel Ponte, Foucellas!
¡Capitán do Serpent, Benito Soto!
para apurar as borras da desolación
válgannos os mortos xa que non saben
os vivos

válenos, ouh vaca
obtura co teu branco leite o atroz zume da cobiza

mais se os mortos non acoden á túa chamada
se Tomás non percorre as congostras nin Roi Xordo ha volver
se María Pita non pode opoñer valos ao alcatrán derramado
danos a mamar o teu leite
a zugar o teu sangue
e cando circulen polas nosas veas os tombos brancos
que outrora envorcaches nas Lobeiras
tomemos por fin os vivos
o temón nas mans

(inédito, lido no Faro de Fisterra, decembro 2002)

Igrexa de Santa María das Areas de Fisterra

Fisterra, Fisterra

MARILAR ALEIXANDRE
Lugar: Cabo Touriñán

nada resiste ao vento que humilla a herba
só eu   cabalgando no día
na noite    a lombos do Negro
neste cabo do mundo
son deus ou anxo
tirando o neno dun ventre dunha boca
que non cede a presa
desfacendo nós da embigueira como vincallos da resaca

a voz dos tombos
saúda á recén nacida   ofrecéndolle
o amargo leite do mar
marcándoa con sal na fronte
atándoa a estas penas   herba ruín
ventos de loucura
sen remisión

(De Desmentindo a primavera, 2003)

XERVASIO PAZ LESTON
Lugar: Terras de Muxía

Chove maino, sin acougo, neste inverno lagoeiro.
Fai xa mais de quince días.
Cae a chuvia mainamente desde un ceo recuberto
de un mantelo color cinza.
Amodiño cae a chuvia ¡i hai tristura na paisaxe,
nestes xornos de invernia!
Na fiestra do meu cuarto tendo os ollos vagaxeiros,
a través das finas pingas,
sobor soutos e toxeiras, pol-as fragas e pinales.
Por cangostras e cañeiras, pol-as terras labrantias.
Antre os velos da orvalleira vense as mardes sementadas
do mol chan da Condomiña.
I as Pedrosas i os Lamosos son lagoas melanconicas
de ágoas tristes é chumbizas.
No arremate de xaneiro verdexea xá o trigo.
Pol-as terras farturentas baixo á chuvia miudiña,
pero ó verde dos trigales
non aleda meu esprito, saturado de invernia.
¡No traveso da fiestra van os ollos esvarando,
pol-o vario panorama da paisaxe campesiña
no que un velo verde oscuro cobre soutos é toxeiras,
hortas, agros e camiños, de invernal melancolía!
Voian logo hastra Moraime, por enriba do Valnovo,
onde ven ou adiviñan
O recanto silandeiro das eternas insinanzas
Pra os humanos ateigados de soberbias e cobizas!...
Troco logo de fiestra. Na que da cara ó poñente,
por sobre as casas veciñas,
ollo as terras sosteñidas por valados é ribazos:
Fontán, Rodo, Agra de Arriba...!
Mais anque a paisaxe troca suas formas xeométricas
está ausente do contorno toda mostra de alegría...
Anda á xente pol-a casa sin solaz é desnortada,
entre cansa é aburrida!
Berra o gando lastimento farto xa de longo encerro,
é tamén de comer palla na prisión das crabalizas.
Chove maino, sin acougo, nestes días de orvalleira,
dende o ceo á chuvia cae peneirada en finas pingas...
¡Como pesan sobre o esprito no recanto das aldeas
estas horas abafantes, estas horas de invernia!

Moraime, Muxía

Gervasio Paz Lestón

ANTÓN ZAPATA GARCÍA
Lugar: Cemiterio dos ingleses

  I   
Dende que foi a pique, con nuite borraxenta,
no BOI de CAMARIÑAS, o Barco-Escola ingrés,
no Día de Difuntos, a escoadra medoñenta
de guerra, saüdaba os mortos que alí tên...

Con vint-ún cañonazos, ceibados dende abordo,
â rexa Costa Brava facía tremecer,
o mesmo como cando o Norde, c-ô balbordo
do mar, brúa e rebrúa na Costa do Laxés:

Saúdo d-honoranza ôs catrocentos mozos
que a morte pol-a proa levaban sin-a vêr,
e as poutas das rompentes trocaron en destrozos
co-a saña louquecida d-un tigre bengalés.
   
  II
¡Pasaron muitos anos!: A escoadra n-aparece
pra relembrar os mortos do tráxico “SERPENT”:
¡Os probes afogados non teñen quen lles rece,
pois súas nais morreron!: ¡Nadia lles prega ren!...

Quezáis en ningún libro o laureirado bardo,
—o gran Rudyard Kipling, o anglo-bombayés—,
non se relembre nunca d-éles, no San Medardo,
coma relembra as grorias do podeirío ingrés.

Quezáis, pol-os Arquivos do Gran Almirantazgo
d-Albión, o pô recruba teu nome, ¡ouh, “SERPENT”!
eisí como tampouco as verbas: —¡“Eiquí  xazgo”!—
riscáronse nas pedras do BOI camariñés.

Mais, ¡el-o non importa!: Vos fóstedes, mariños,
baixo a gadoupa fera do vento Noroés,
o mesmo que a niñada de probes paxariños
n-unha gayola endébel: ¡O casco do “SERPENT”!

Por eso, non hai culpa: ¡N-hai homes sin reparos!
Non valen os cadrantes: ¡Naides a culpa tên!:
Non alumaba a estrela do Norde, nin os faros!:
¡Deus quixo que morrérades no Santo Mar d-Alem!...

Das gandras irlandesas, no haberés suidade;
tampouco haberés mágoa, das gandras do Morvern:
¡O mesmo dá Galiza, pr-ôs celtas de verdade,
que aquélas nobres terras do noso antergo Celt!

Na terra dos galegos na propia terra estades,
mariños compatrianos de O’Connell e Parnell:
C-ôs nosos afogados, ¡ingreses!, vos chorades,
no Mar dos Silenzosos, as dôres de Gaél.

Da “BARCA” na romaxe —coma no San Patricio
das vosas verdes terras, ouzando ôs “highlanders”—,
os brandos sons da gaita galega, un epinicio,
cantando encol das ondas, vosoutros ouzarés.

Durmide, fillos d’Anglo: Ficades c-ôs galegos
e acougo vosos corpos por sempre haberán têr:
Das boas nais galegas han rubir os pregos,
pra que, eisimade, as almas acóuguense tamén.

  IV

Na Costa Brava dormen os fillos d-Inglaterra,
os mozos que unha nuite marcháronse pr-ô Alem,
que aluman, câl ciriales, os faros de FISTERRA
 e do VILAN, fraternos, vertendo seus ronsels...

Tan sô, de nuite, síntense —dende o VILAN de FORA
deica â “Area 13”—, o canto de REQUIEN,
e o triste DE PROFUNDIS do ÁRTABRO mar que chora
diante do cimiterio dos mortos do “SERPENT”!...

Faro de cabo Vilán

Antón Zapata García

MANUEL CAAMAÑO DEVESA
Lugar: Laxe

(No 15 de Agosto)

LAXE, que asentas na veira
do mar, antre brancas praias,
bonita coma unha cuncha
dos teus mariscos de nacra.
Mándoche un grato recordo
que teño da miña infanza
e, con él, con cen sospiros
que saien da miña i-alma.
Hoxe, que estás de gran festa,
vive en min máis a lembranza
e parez que estou ouindo
as meigas notas da gaita
que, tocada polo “Fresco”
-gaiteiro de Braño ou Traba-
co seu “tiro, liro, lilo”,
ou co “tiro, liro, lala”,
que par-ó caso, é o mesmo
para bailar cô-as rapazas,
polkas, mazurcas, muiñeiras
e toda crase de danzas,
porque en canto a bailarinas...
¡hai que vel-as! Na comarca,
n-as hai millor, e os mociños
tampouco lles van na zaga...

*  *  *
Namentras mozos e mozas
bailarán hoxe na praza,
e corren os teus rapaces
tras dos foguetes que estalan,
quezáis que ninguén se acorde
de min, que, en terra lonxana,
vivo cheo de saudades,
para ti, LAXE, adourada!...